Najčešće postavljana pitanja

 

Kako se isplaćuju garantovani depoziti u slučaju stečaja banke?

Kada nastane zaštićeni slučaj, odnosno kada se pokrene stečajni postupak nad nekom bankom, Fond isplaćuje garantovane depozite preko jedne ili više banaka.

Stečajni upravnik banke dužan je da, u roku od 15 dana od dana imenovanja, dostavi Fondu podatke i dokumentaciju u vezi sa depozitima te banke. Nakon utvrđivanja visine ukupnih garantovanih depozita i broja deponenata, Fond pokreće postupak isplate. Takođe, Fond je dužan da o uslovima i načinu isplate garantovanih depozita obavijesti javnost, osnosno deponente banke u stečaju, putem javnog oglasa u dnevnim novinama.

Može li se desiti da FZD nije u stanju da isplati sve garantovane depozite?

U slučaju stečaja nad nekom bankom, Fond za zaštitu depozita obavezan je da isplati sve garantovane depozite u roku od najviše 90 dana nakon donošenja Rješenja o pokretanju stečaja. Ukoliko Fond nema dovoljno sredstava, prikupljenih od premija i drugih prihoda, nedostajući iznos može obezbijediti iz dodatnih izvora:

- naplatom vanredne premije od banaka, s tim da ukupni iznos godišnje i vanredne premije ne može preći 1,5 % ukupnih depozita banaka

- uzimanjem kredita od domaćih ili stranih banaka

- uzimanjem pozajmica iz budžeta Republike

- izdavanjem hartija od vrijednosti.

Da li su depoziti na ime djeteta osigurani posebno od depozita roditelja, odnosno staratelja?

Da. Zaštita depozita važi za svakog deponente, tako da su depoziti na ime djeteta, bračnog duga ili trećeg lica u korist kojeg je otvoren depozit, zasebno osigurani i ne računaju se u depozite roditelja ili staratelja, bez obzira ko je ovlašćeno lice za podizanje depozita. Takođe su zasebno osigurani depoziti bračnog druga ili trećeg lica u korist kojeg je otvoren depozit.

Postoje li izuzeci u zaštiti depozita?

Da. Neki depoziti isključeni su iz sistema zaštite depozita u Crnoj Gori, što je u skladu sa najboljom praksom zemalja EU. Zaštitom depozita, kako je precizirano Zakonom (čl. 5), nisu obuhvaćeni sljedeći depoziti:

•  depoziti pravnih lica koja se bave osiguranjem;

•  depoziti budžeta Republike Crne Gore i jedinica lokalne samouprave;

•  depoziti vanbudžetskih fondova;

•  depoziti penzionih fondova;

•  depoziti kolektivnih investicionih šema osnovanih u skladu sa zakonom (privatizacioni fondovi, investicioni fondovi i dr.);

•  depoziti banaka;

•  depoziti lica za koje banka, u ime i za račun tih lica, po njihovom nalogu obavlja poslove za koje davalac sredstava samostalno snosi rizik;

•  depoziti lica koja posjeduju akcije banke na osnovu kojih imaju više od 5% glasova u skupštini akcionara te banke;

•  depoziti generalnog direktora banke, lica koja su članovi upravnog odbora banke, lica koja su članovi stalnih tijela upravnog odbora, lica koja vrše funkcije direktora, zamjenika direktora i šefova sektora ili drugih organizacionih djelova u banci , pravnih lica u kojima ta lica imaju 10% ili više učešća u kapitalu ili akcijama sa pravom glasa, kao i depoziti njihovih bračnih drugova i srodnika u pravoj ili pobočnoj liniji zaključno sa drugim stepenom srodstva;

•  depoziti lica koja su odgovorna za izradu revizije finansijskih izvještaja banke;

•  Iz zaštite depozita isključeni su i depoziti za koje je:

1. izvještajem o kontroli Centralne banke Crne Gore utvrđeno da pripadaju deponentu koji je doprinio pogoršanju finansijskog stanja banke, a koji je kao vlasnik računa, ostvario kamatne stope ili finansijske pogodnosti pri dobijanju kredita i drugih bankarskih usluga, a naročito ako je:

- dobio kredit koji, zbog vrste transakcije, nivoa rizika, boniteta zajmoprimca, odnosno vrste ponuđenih sredstava obezbjeđenja, ne bi bio odobren drugom licu;

- plaćao nižu kamatu na kredite od kamata koje plaćuju drugi deponenti banke;

- ostvarivao više kamate na depozite od kamata koje banka plaća drugim deponentima.

2. pokrenut postupak radi utvrđivanja povezanosti sa transakcijama ili radnjama koje predstavljaju pranje novca ili finansiranje terorizma.

Kako FZD obezbjeđuje sredstva za garantovane depozite?

Svaka banka u Crnoj Gori članica je sistema zaštite depozita i obavezna je da Fondu za zaštitu depozita plaća premiju. Od tako prikupljenih sredstava, u slučaju pokretanja stečajnog postupka u nekoj od banaka, isplaćuju se garantovani depoziti.

Pored premija banaka, Fond će imati prihode i od investiranja, a dio sredstava osiguraće se i donacijama, što je posebno značajno na početku rada Fonda. Naime, Vlada Savezne republike Njemačke je preko Razvojne banke (KFW) obezbijedila donatorsku pomoć za sistem zaštite depozita u Crnoj Gori u iznosu od 3.000.000€. Sredstva će biti operativna do kraja 2005. godine.

Koliko iznosi premija koju plaćaju banke?

Banke u Crnoj Gori obavezne su da Fondu plaćaju početnu i godišnju premiju:

Kada sredstva Fonda dostignu nivo od 3% zaštićenih depozita, Upravni odbor Fonda za zaštitu depozita, na osnovu visine zaštićenih depozita u bankama i visine sredstava Fonda, tromjesečno će razmatrati mogućnosti smanjenja godišnje premije, ili je čak privremeno obustaviti.

Po Zakonu, Upravni odbor će od 1. januara 2007. godine imati pravo i da utvrđuje različite stope premije za pojedine banke, zavisno od rejtinga i stepena rizičnosti poslovanja pojedinih banaka.

Kako FZD može da ulaže prikupljena sredstva?

Cilj investiranja sredstava Fonda za zaštitu depozita nije ostvarivanje profita, već sigurnost. Zato Fond može investirati samo u hartije od vrijednosti sa najvećim stepenom sigurnosti.

Zakonom je utvrđeno da Fond može investirati u domaće hartije od vrijednosti, koje izdaje ili za koje garantuje država Crna Gora, ili hartije od vrijednosti banke, finansijske institucije ili države sa visokim rejtingom utvrđenim od strane međunarodno priznate agencije. Takođe, samo u banci visokog rejtinga Fond za zaštitu depozita može držati deponovana svoja sredstva. Rejting se prema međunarodnim oznakama kreće od AAA/AA/A/AB/….BBB …do C, uz razne kombinacije.

Politiku investiranja sredstava, u cilju zaštite stabilnosti i kontinuirane likvidnosti Fonda, utvrđuje Upravni odbor.

Da li i u drugim zemljama postoji zaštita depozita?

U svijetu je trenutno 115 zemalja* u kojima postoji sistem zaštite (osiguranja) depozita, ili je u fazi uspostavljanja ili planiranja (89 sa operativnim sistemom, u 17 se očekuje uskoro, u 9 se planira ili je u fazi proučavanja). Najstariji sistem zaštite depozita je američki (Federal Deposit Insurance Corporation) koji neprekidno postoji od 1934. godine

Ima nekoliko zemalja u kojima funkcioniše više od jednog sistema osiguranja depozita (npr. Austrija, Kanada, Njemačka, Italija i SAD). Ili, jedan sistem osiguranja depozita može pokrivati više zemalja, kao što je slučaj sa Maršalskim ostrvima, Mikronezijom i Portorikom, čije depozite osigurava Američka Federalna Korporacija za osiguranje depozita. Takođe jedan sistem zaštite depozita pokrivaće istovremeno Kamerun, Čad, Kongo, Ekvatorijalnu Gvineju i Gabon.

Okolnosti u kojima se uspostavlja sistem zaštite depozita u jednoj zemlji znatno opredjeljuju najvažnije karakteristike sistema zaštite, kao i neophodni opseg edukacije i informisanja javnosti. U mnogim zemljama, sistem zaštite depozita formiran je kao odgovor na finansijsku krizu; u dijelu zemalja u tranziciji sistem zaštite depozita uslijedio je nakon stabilizovanja ekonomije i banaka.

No, bez obzira na te razlike, ciljevi zaštite, odnosno osiguranja depozita su manje-više isti u svim zemljama - obezbjeđenje osnovne zastite deponenata i doprinos finansijskoj stabilnosti zemlje.

*Podaci iz dokumenta IADI (Međunarodne asocijacije institucija za zaštitu depozita) “Questions on the Design of a Deposit Insurance System – Summary of Responses”